Peer en Bruegel
Peer, Bruegel, Bruegelstad ... Is de beroemde schilder geboren in Peer? Het lijkt er steeds meer op. Wij zijn alvast overtuigd dat de wieg van Pieter Bruegel de Oude destijds in Grote-Brogel stond. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan het wetenschappelijke onderzoek naar het leven van Bruegel.
Maar wat zeker is: de volkse taferelen van bekende meesterwerken als de Boerendans, de Kinderspelen en de Hooioogst vonden hun oorsprong in Peer en omgeving van de 16e eeuw. De volkse dynamiek van toen is nog altijd actueel in de 7 Peerse kerkdorpen van vandaag.
Pieter Bruegel
De heerlijkheid van Peer was van 1508-1537 in het bezit van Filips van Bourgondië. Grote-Brogel was een vrije heerlijkheid onde de graven van Hoorn die in Weert resideerden.
Het is in deze periode dat in ‘Groot Bruegel’ (= huidige deelgemeente van Peer, Grote-Brogel) volgens de plaatselijke overlevering de bekende schilder Pieter Bruegel de Oude geboren is.
Karel Van Mander schrijft in 1603 in het hoofdstuk “Het leven van Pieter Brueghel, uitstekende schilder van Brueghel”, dat Bruegel “…in Brabant in een onbekend dorp onder de boeren geboren werd, een dorp geheten Brueghel niet wijt van Breda…” en dat hij zich genoemd heeft naar zijn geboortedorp. Aanvankelijk werd aan Breughel bij Eindhoven gedacht. Maar sinds het begin van vorige eeuw hebben steeds meer kunsthistorici de stelling aangenomen dat de wieg van de wereldvermaarde schilder in het Belgische Grote-Brogel heeft gestaan.
Zij wijzen er namelijk op dat het Nederlandse Breughel op ongeveer 60 km van Breda verwijderd ligt wat bezwaarlijk “Niet wijt van…” kan genoemd worden. Grote-Brogel echter ligt slechts op een 8-tal km van het stadje Bree, in die tijd ook wel Brede of Breda genoemd.
Hoe moeten we dan Van Manders vermelding “…boerendorp in Brabant” interpreteren? Onderzoek door de plaatselijke Pieter Bruegelkring heeft aan het licht gebracht dat de streek rond Peer regelmatig “Brabants” werd genoemd en dat “Brabant” niet hetzelfde betekent als “hertogdom Brabant”.
De P. Bruegelkring vzw is intussen een veelzijdige studie gestart. De vele aanwijzingen die zij heeft verzameld en die Pieter Bruegel in verband brengen met Peer worden stuk voor stuk wetenschappelijk onderzocht. In samenwerking met het VCV (Vlaams Centrum voor Volkscultuur) en het stadsbestuur van Peer zullen de resultaten van deze studie binnenkort gebundeld en gepubliceerd worden.
Meer info vindt u op de website van de Bruegel Foundation
Peer
Laat u niet misleiden door de vergulde peer bovenop de oude waterpomp van het marktplein of het peervormig silhouet van oud stadhuis of kerktoren.
De naam Peer is immers in geen geval verwant met de bekende fruitsoort maar wel met de Middelnederlandse woorden 'perre' en 'parre' (omheinde plaats in een onveilig gebied) of volgens andere bronnen het Latijnse 'pirgus' (verharde weg).
Vijf prehistorische grafheuvels verwijzen naar veel oudere tijden, maar wat tegenwoordig een bedrijvig en gezellig stadscentrum is heeft zich gevormd rondom een driehoekig, Frankisch marktplein uit de 5e of 6e eeuw.
Hier situeerde zich een agrarische nederzetting nabij de Dommel.
Rond de eerste eeuwwisseling ressorteerde Peer onder de abdij van Sint-Truiden. Dat leidde prompt tot de bouw van de eerste Sint-Trudokerk die tot op vandaag met zijn enorme toren (de Reus der Kempen) heel de regio overziet.
Loonse stad
Als één van de 'tien goede steden in het oude land van Loon' zou Peer in 1367 door leenheer Evrard van der Marck uitgeroepen worden tot stad.
Peer groeide in de Middeleeuwen -en dat ondanks onophoudelijke oorlogen en rooftochten- uit tot het centrum van de regio. Dat leidde onder meer tot de stichting en bouw van het klooster Agnetendal (1384), een stadsmuur en later het oud stadhuis, het oudste van Limburg en zonder twijfel de trots van alle Perenaars.
Sint-Trudokerk
Te vermelden is zeker de datum van 13 mei 1483 toen een burgeroorlog aan honderden, volgens sommige bronnen 1500, Perenaars het leven zou kosten. Een monument aan de zuidkant van de Sint-Trudokerk herinnert aan de pijnlijke voorvallen van toen.
In 1623 verhief de Oostenrijkse keizer Ferdinand II de heerlijkheid Peer tot graafschap.
Dat Peer tot in de 18e eeuw werd geteisterd door rondtrekkende troepen en benden had alles te maken met zijn gunstige ligging langs enkele verkeersaders. Jammer genoeg zou al dit onheil zwaar doorwegen op de ontwikkeling van de stad.
Handel en nijverheid
Het dictatoriale regime van Napoleon zorgde ervoor dat de complete stadsmuur werd gesloopt omstreeks 1800 en dat vandaag alleen nog de cirkelvormige vesten rondom het stadscentrum verwijzen naar een fraai stukje lokale historie. Tijdens de 19e eeuw zou Peer geleidelijk uitgroeien tot een centrum van handel, nijverheid en onderwijs, maar het zou tot de volgende eeuw en de bloei van de Limburgse steenkoolmijnen wachten zijn op een echte bevolkingsexplosie. Peer kreeg per Koninklijk Besluit van 19 juli 1985 de titel van stad toegewezen. Vermeldenswaardig zijn tenslotte nog de vergulde stadspomp en de naoorlogse kiosk op het marktplein.
Linde-Peer
Hoewel inzake oppervlakte (ongeveer 2000 Ha) het grootste kerkdorp van Peer, was Linde-Peer in tegenstelling tot Kleine-Brogel, Grote-Brogel en Wijchmaal nooit een autonome kern. Net als Wauberg was het gehucht ten zuiden van de stadskern steeds een landbouwgehucht nabij de vruchtbare bovenloop van de Dommel.
Sint-Donatuskapel
Historische aanwijzingen naar dit dunbevolkte gebied beperken zich dan ook tot de oprichting van een schans (1634) en een kapel met een houten kruis aan het eind van de 17e eeuw.
Ook kerkelijk gezien was Linde-Peer een laatbloeier en werd de parochie pas in 1851 gesticht. De bescheiden, doch mooie Sint-Donatuskapel fungeerde een decennium lang als parochiekerk.
De huidige kerk, de 'Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen', dateert van 1858 en werd gevoelig uitgebreid in 1911Of de naam van het kerkdorp inderdaad verwijst naar de aanwezigheid van lindebomen in de omgeving is nog onduidelijk.
Tegenwoordig is Linde-Peer een aanzienlijke woonkern temidden een steeds bloeiend landbouwlandschap dat erg in trek is bij wandelaars en fietsers.