“Bruegel leeft al enkele decennia in Peer”

Gepubliceerd op: woensdag 5 juni 2019
Peer viert het 450ste overlijdensjaar van Pieter Bruegel met een unieke tentoonstelling van 7 juni tot en met 14 juli. Centraal tijdens de tentoonstelling staan 36 gravures van Bruegel. “Voor het eerst zijn er dus in Peer ‘echte’ werken van de meester te zien”, benadrukt burgemeester Steven Matheï.

Peer en Bruegel: het blijft een bijzonder verhaal. Al heel wat jaren is er in Peer het geloof dat Bruegel één van hen was en is. De lokale overlevering leerde vele generaties Perenaren dat de schilder in de 16e eeuw geboren zou zijn in Grote-Brogel. Meer bepaald in het Ooievaarsnest. “Sluitende bewijzen zijn er (nog) niet en intussen zijn er andere theorieën, die al evenmin een sluitend verhaal voorleggen. Zolang dat niet het geval is, is Peer graag één van de potentiële geboorteplaatsen van Pieter Bruegel de Oude”, aldus Steven Matheï.

Uniek aanbod

“We kregen het voorstel van de eigenaar van authentieke gravures van Pieter Bruegel om deze te presenteren aan het grote publiek. Dat aanbod kunnen wij natuurlijk niet afslaan”, gaat de burgemeester verder. “De gravures worden in de tentoonstelling aangevuld met reproducties van een aantal schilderijen van Bruegel en cartoons van het cartoonfestival tijdens het feestjaar Peer650. Op die manier slaan wij de brug tussen verleden en heden. Wij gaan uit van een eenvoudige verhaallijn zodat de tentoonstelling voor de bezoekers een eerste kennismaking met het werk van Bruegel kan zijn. Daarmee sluiten wij aan bij andere projecten in Wenen, Brussel, Antwerpen en Bokrijk tijdens het Bruegeljaar. Erfgoedmedewerker en historicus Thomas Schonkeren stelde de tentoonstelling samen.”

Bruegel leeft

“Bruegel leeft inderdaad al enkele decennia in Peer. Er zijn verschillende verklaringen voor”, stelt Thomas Schonkeren. “Je kan het op een culturele manier bekijken. Het mooie Peerse landschap, zou rechtstreeks uit een landschapsschilderij van Bruegel kunnen komen, zoals ‘de oogst’. De vrolijke sfeer tijdens de Peerse festiviteiten die tijdens de zomer worden georganiseerd en die typische doe-maar-gewoon-mentaliteit van bij ons, lijkt een echo van een schilderij als ‘de boerendans’. Dat is natuurlijk gewoon hoe wij Bruegel wíllen zien, en hoe wij ons verhouden ten opzichte van die figuur.”
De band tussen Peer en Bruegel gaat echter dieper. “In Peer beschouwen wij Bruegel inderdaad als één van ons. De Peerse Bruegelkring onderzoekt al enkele jaren die hypothese, en doorheen de jaren scherpten zij hun argumenten aan. Maar 100% zeker kunnen we nooit zijn. Vandaar ook de titel van deze expo: ‘Bruegel op Bezoek’.”

Mooie kans

Hoe dan ook, Bruegel lééft hier. “Het is dan ook meer dan gerechtvaardigd om zijn werk en leven hier in huis te halen met een tijdelijke tentoonstelling. Zo dacht ook een anonieme private verzamelaar van Bruegelprenten. En we zijn deze persoon dan ook meer dan dankbaar dat we zijn prachtige collectie mogen tentoonstellen. We kregen het aanbod en dan moet je het ook op een deftige manier presenteren, en het siert de Stad Peer dat zij daarvoor ook de nodige middelen voorzien. Maar onze eerste bekommernis was: hoé breng je een verhaal over het leven en werk van Bruegel op een toegankelijke manier, zodat íedereen, kunstkenner of niet, van deze tentoonstelling kan genieten?”, zegt Thomas Schonkeren.

Samenwerking

De tentoonstelling is het resultaat van een samenwerking met verschillende partners: de Peerse Bruegelkring, de stadsgidsen, de student-gidsen van de lerarenopleiding PXL, met hun lector geschiedenis Els Vinckx, de leden van de Peerse erfgoedraad en partner Bokrijk, waar al een tijdje een boeiende Bruegelexpo loopt. “Samen met deze partners hebben we het verhaal van Pieter Bruegel de Oude proberen te vertellen. In alle eerlijkheid: hoe meer we deze figuur probeerden te duiden, hoe meer hij ons ontglipt. Gegevens over zijn leven zijn schaars. Het weinige dat we van hem weten, is ons overgeleverd door een zekere Karel van Mander”, aldus Schonkeren. Deze Karel van Mander was een schilder uit de Zuidelijke Nederlanden, en tijdgenoot van Bruegel, die in 1604 een boek schreef met beschrijvingen van de levens van belangrijke schilders. “Dit boek heet, heel toepasselijk, het Schilderboeck. Ook het leven van Pieter Bruegel de Oude wordt erin beschreven. Het is dus is een belangrijke bron. Tot op vandaag gebruiken wetenschappers dit werk als vertrekpunt voor hun studie over Bruegel. Wij, hier in Peer, gebruiken dit werk als kapstok voor de tentoonstelling. Van Manders relaas over Bruegels levensloop wordt hier kritisch benaderd, en geconfronteerd met de eigenlijke werken van de schilder. Dit was niet mogelijk zonder genereuze bruikleen van de stad Maaseik. “

Citaten vertellen een verhaal

Van Mander moeten we af en toe met een korreltje zout nemen. Maar toch kon hij in trefzekere bewoordingen de persoon van Bruegel vátten. Daarom hebben we telkens één citaat van Van Mander genomen om een verhaal te vertellen in elk van onze vijf tentoonstellingsruimtes. “De eerste ruimte vertrekt meteen vanuit het - voor ons - belangrijkste citaat: ‘Pieter Bruegel, den welcken is geboren niet wyt van Breda, op een dorp gheheeten Bruegel.’ Hier wordt de band tussen Bruegel en Brogel, zijn afkomst en opleiding uit de doeken gedaan. In de tweede en derde tentoonstellingsruimte gaan we in op de inspiratiebronnen voor Bruegels werk. Dat is onder andere het landschap. Van Mander zei bijvoorbeeld van Bruegel ‘De natuer heeft wonderwel haren man ghevonden’. Daarnaast gaan we in ruimte drie dieper in op de invloed van de Nederlandse schilder Jheronymus Bosch.”

In de vierde ruimte gaan we in op dé hamvraag: Wie wás Bruegel nu eigenlijk. Hoe zag hij er bijvoorbeeld uit? Hoe moet hij hebben gedacht over zijn tijd? Bruegel komt door zijn diverse, complexe en soms tegenstrijdige werk over als een man van veel gezichten. Dat is meteen ook de ondertitel van onze expo: ‘de vele gezichten van de meester’. “Ten slotte bespreken we de invloed die Bruegel had op de kunst en op ons, tot op vandaag. Het toeval wil dat we twee jaar geleden ‘650 jaar Peer’ vierden, waarbij de Stad Peer ook een internationaal cartoonfestival organiseerde. Aan honderden cartoonisten uit binnen-en buitenland werd de vraag gesteld: ‘Hoe zou Bruegel vandaag over onze maatschappij gedacht hebben?’ En wat blijkt? Bruegels beeldtaal en thematiek zijn nog steeds erg actueel.”

Eerste kennismaking

De tentoonstelling, van vrijdag 7 juni tot en met zondag 14 juli, heeft niet de pretentie om een diepgaan verhaal over Bruegel te vertellen. “Het is vooral een eerste kennismaking zijn met het werk van de schilder. Wij leggen de focus op een toegankelijke expositie waarin het leven en het werk van de schilder centraal staan. Jong of oud, kenner of leek, kunstliefhebber of niet, de tentoonstelling is geschikt voor iedereen”, besluit Steven Matheï.